Kataloglama nereye gidiyor ?

Kataloglama Nereye Gidiyor? Dijital Çağda Bilginin Haritasını Yeniden Çizmek

Merakla Başlayan Bir Hikâye: Bilginin Düzeni Arayışı

Bir gün kütüphanede dolaşırken, elinizdeki kitabı hangi rafta bulacağınızı hiç düşünmeden yürüdünüz mü? Ya da bir e-ticaret sitesinde aradığınız ürünü saniyeler içinde bulduğunuzda, bunu nasıl başardıklarını merak ettiniz mi? Tüm bu deneyimlerin arkasında yatan sessiz kahraman “kataloglama”dır. Yüzyıllardır bilginin düzenlenmesi, erişilebilir hâle getirilmesi ve anlamlandırılması için kullanılan bu yöntem, artık tarihsel bir dönüm noktasında: Dijital dönüşümün tam ortasında. Peki kataloglama nereye gidiyor?

Gelenekten Dijitale: Kataloglamanın Dönüşen Yolculuğu

Kart Çekmecelerinden Algoritmalara

Kataloglamanın tarihi, 19. yüzyılda kütüphanelerde kullanılan fiş kartlarına kadar uzanır. O dönemlerde amaç, bilgiye düzenli bir şekilde erişmekti. Ancak günümüzde bu mantık artık milyonlarca veri noktasını saniyeler içinde sınıflandıran algoritmalar tarafından yürütülüyor. UNESCO’nun 2023 verilerine göre, dünya genelindeki dijital bilgi miktarı her yıl ortalama %28 oranında artıyor. Bu büyüklükteki bir veri okyanusunda, klasik kataloglama yöntemleri artık yetersiz kalıyor.

Yapay Zekâ ile Yeni Bir Çağ Başlıyor

Yapay zekâ, kataloglamayı sadece hızlandırmakla kalmıyor, aynı zamanda anlam katıyor. Artık sistemler, bir kitabı yalnızca başlığına göre değil; konusuna, duygusal tonuna, hatta hedef kitlesine göre bile sınıflandırabiliyor. Örneğin, büyük e-ticaret platformları artık ürünleri yalnızca kategoriye göre değil, kullanıcı davranışlarına ve satın alma niyetlerine göre de etiketliyor. Bu, kataloglamanın tanımını temelden değiştiriyor: Artık mesele sadece düzen değil, öngörü ve bağlam.

Verilerle Konuşalım: Kataloglamada Yeni Trendler

1. Bağlamsal Kataloglama

Kütüphanelerde olduğu kadar dijital platformlarda da artık nesneler sadece “ne olduklarına” göre değil, “ne işe yaradıklarına” göre sınıflandırılıyor. Örneğin bir makale sadece “tarih” kategorisinde değil, “19. yüzyıl sosyal hareketleri” ya da “endüstri devrimi etkileri” gibi bağlamlarla da etiketleniyor. Bu yaklaşım, bilgiye erişimi %40 oranında hızlandırıyor.

2. Kullanıcı Merkezli Tasarım

Kataloglamanın geleceği, artık kullanıcıların düşünme biçimine göre şekilleniyor. Harvard Üniversitesi’nin 2024’te yayımladığı bir araştırmaya göre, kullanıcı odaklı sınıflandırma sistemleri, bilgiye erişimde %60 daha yüksek memnuniyet sağlıyor. Bu da kataloglamanın sadece arka planda çalışan bir teknik değil, kullanıcı deneyiminin kalbinde yer alan stratejik bir araç hâline geldiğini gösteriyor.

3. Otomatik ve Hibrit Modeller

Eskiden kataloglama tamamen insan emeğine dayanıyordu. Bugün ise yapay zekâ, otomatik sınıflandırma yapıyor; uzman katalogcular ise sonuçları denetleyip düzenliyor. Bu hibrit yaklaşım, hem doğruluk oranını artırıyor (%93’e kadar) hem de işlem sürelerini %70 kısaltıyor.

Gerçek Hayattan Örnekler: İnsan Hikâyeleriyle Kataloglama

Kütüphaneciden Veri Bilimcisine

Ayşe, 15 yıldır bir üniversite kütüphanesinde çalışıyor. Eskiden her yeni kitap için saatler süren fiş hazırlama süreçleri vardı. Bugün, yapay zekâ destekli kataloglama araçları sayesinde bu işlem dakikalar içinde tamamlanıyor. Ayşe artık zamanının çoğunu öğrencilere bilgiye nasıl ulaşacaklarını öğretmeye ayırıyor. “Artık kataloglama sadece bir liste yapmak değil, bilgiyi anlamlı kılma işi” diyor.

E-Ticarette Sessiz Bir Devrim

Ali, küçük bir e-ticaret işletmesinin sahibi. Başlangıçta ürünlerini kategorize etmek için manuel yöntemler kullanıyordu. Ancak ürün sayısı 10 bini aştığında işler karmaşıklaştı. Yapay zekâ destekli kataloglama sistemi sayesinde artık ürünler otomatik olarak etiketleniyor, öneri algoritmaları daha iyi çalışıyor ve satışlar %35 arttı. “Doğru kataloglama, müşterinin sizi bulmasını sağlıyor” diyor Ali.

Geleceğe Bakış: Kataloglama Nereye Evrilecek?

Veriden Anlama, Anlamdan Hikâyeye

Gelecekte kataloglama, sadece veriyi düzenlemek değil, onu anlamlı bir hikâyeye dönüştürmekle ilgili olacak. Nesneler, belgeler ve içerikler sadece etiketlenmeyecek; birbirleriyle ilişkileri, kullanım bağlamları ve potansiyel değerleriyle birlikte anlamlandırılacak. Bu da insanlığın bilgiyle kurduğu ilişkiyi kökten değiştirecek.

Sonuç: Düzenin Ötesinde Bir Yolculuk

Kataloglama artık sadece kitapların, ürünlerin veya verilerin düzenlenmesi anlamına gelmiyor. O, bilginin anlamlandırılması, insanların ihtiyaçlarına göre şekillendirilmesi ve geleceği öngören bir zeka katmanına dönüşüyor.

Peki sizce kataloglama gelecekte neye benzeyecek? İnsan dokunuşu tamamen kaybolacak mı, yoksa teknolojiyle birlikte daha da güçlü mü olacak? Düşüncelerinizi paylaşın, bu yolculuğu birlikte keşfedelim.